Pestkop-apenkop   |   Producten   |   Publicaties   |   Wat zeggen anderen   |   (B)logboek   | Onderzoek

Terug naar school? Pas op voor apenkoppen!

 

De schoolvakanties zitten er weer op. Onderweg naar school of werk worden we door middel van spandoeken gewaarschuwd voor onveilige situaties in het verkeer, maar wie waarschuwt voor de gevaren binnen de schoolmuren? De realiteit is dat 1 op de 5 kinderen in het basisonderwijs en 1 op de 16 kinderen in het voortgezet onderwijs dit jaar slachtoffer wordt van pesten. Voor de één een vervelende ervaring, voor de ander een levenslang trauma.

 

Pestgedrag gaat gepaard met dilemma’s: “Is mijn kind veilig en hoe kan ik het beschermen tegen pestkoppen?” De leerkracht bevindt zich in de dagelijkse spagaat: “Hoe kan ik mijn tijd en aandacht verdelen?” En voortdurend is er de vraag: “Is dit nu een plagerijtje of pesten, wanneer moet ik ingrijpen?”

 

Bestaand onderzoek geeft nauwelijks antwoord op ogenschijnlijk eenvoudige vragen zoals: “hoe kan ik pesten herkennen of  waarom pesten kinderen”? Wetenschappelijk onderzoek naar pesten laat zich leiden door hypothesis en veronderstellingen die decennialang ongewijzigd zijn gebleven, maar niet hebben bijgedragen aan een afname van pesten. Mogelijk is een nieuwe benadering en invalshoek nodig: kunnen we iets leren van de apen en hun verzorgers?

 

De apenkoppen in Apenheul vertonen ook pestgedrag en dierverzorgers moeten vergelijkbare afwegingen maken. Bij de gorilla’s zien we plagerige spelletjes waarbij de oudere jongens Mapasa en Wimbé stoer de volwassenen en de peuters uitdagen. Wie dit gedrag ziet vraagt zich af of het niet de grens overschrijdt en er iemand gewond zal raken. Maar net als het uit de hand lijkt te lopen, gooien de stoere jongens zich met een spelgezicht op de grond om te laten weten dat het niet serieus bedoeld is en bieden ze zich aan als speelkameraadje voor de peuters.

 

Bij de bonobo’s is de zes maanden oude zoon van Hortense het slachtoffer van aanhoudende pesterijen door de oudere peuters in de groep. Ze slepen de kleine voortdurend ruw bij de moeder weg aan een been of arm. Schreeuwen lijkt niet te helpen, de pestkoppen kunnen er ongestraft mee verder gaan.

 

Kunnen wij iets leren van dit gedrag bij de apen en toepassen op pesterige apenkoppen in de klas? Apenheul werkt mee aan onderzoek naar pestgedrag bij schoolkinderen. De eerste resultaten leveren belangrijke lessen op  voor ouders en leerkrachten. Wetenschappelijke definities van pesten vormen voor leerkrachten geen goed handvat voor het herkennen van pesten, observaties bij de apen en in de schoolklas maken het wél concreet.

 

Dan blijkt dat pesten vaak net de grens overgaan is: iets te dichtbij iemand staan, in het voorbijgaan een duwtje geven, net iets te lang aanstaren, accent of stem imiteren, doorgaan als de ander al huilt of zegt dat het niet leuk is, of iemand links laten liggen en anderen opstoken hetzelfde te doen. De gedragingen zijn -hoewel subtiel- duidelijk waarneembaar: het belangrijkste kenmerk is het gebrek aan wederkerigheid, het is altijd dezelfde die gepakt wordt.

 

Natuurlijk is het onmogelijk om voortdurend alles in de gaten te houden en pestkoppen zijn vaak slim  genoeg om in het zicht van leerkracht en ouder de onschuld zelve te spelen. En tóch weten dierverzorgers wanneer het mis is door bepaald signaalgedrag. Onderzoek laat zien dat zowel kinderen als apen veel niet functionele gedragingen vertonen. Wie kent niet de aap die zichzelf loopt te krabben of over de neus wrijft? Zoiets als een kriebeltje aan de neus of de onbedwingbare neiging om je haren even achter je oor te schuiven. Maar wat betekent het als we dit gedrag opeens veel vaker gaan vertonen? Dan is het een signaal geworden dat er iets aan de hand is. Bij pesten in de klas blijken slachtoffers meer van dit type gedragingen te vertonen dan daders of neutrale kinderen: net als het speelkwartier begint naar de wc gaan, de aandacht zoeken van volwassenen, zich aan het einde van les vrijwillig melden om de vloer te vegen of net iets langer doorgaan met een taak. Signaalgedrag kan ons helpen inzien dat er iets aan de hand is. Dierverzorgers zijn van nature alert hierop. Voor leerkrachten en ouders is het echter vaak een openbaring dat je niet altijd het pestgedrag hoeft te zien om te weten dat er iets aan de hand is.

 

Het onderzoek is maar net begonnen en naast antwoorden krijgen we ook steeds meer vragen: waarom pesten apen- en mensenkinderen, wat maakt dat iemand slachtoffer of dader wordt, welke factoren in de omgeving zijn van invloed en wat is de rol van volwassenen? Nu de schoolvakanties ten einde zijn wordt het voor ons weer tijd om het onderzoek voort te zetten.

Bij de bonobo’s krijgen moeder Hortense en haar zoon inmiddels een beetje rust en moeten de pestkoppen apart spelen. Bij de gorilla’s gaat het allemaal zijn gangetje, daar houdt zilverrug Jambo een oogje in het zeil. Desnoods grijpt hij even in om de grenzen aan te geven en het mooie is: geen ouder die na schooltijd even verhaal komt halen.

 

3 Tips voor leerkrachten en ouders:

 

1    Bespreek met elkaar (ouders en leerkrachten) wanneer gedrag pesten, plagen, spelen of ruzie is. De ervaring leert dat er vaak verschillende interpretaties zijn, tussen ouders maar ook tussen leerkrachten onderling. Combineer dit ook met concreet waarneembaar gedrag zoals beschreven.

 

2    Observeer. Dit hoeft geen uren in beslag te nemen maar breng een focus aan en volg één kind gedurende een dag intensiever; observeer ad random en volg ook eens kinderen die niet bekend staan als pester of slachtoffer en houd een logboek bij, soms valt gedrag pas achteraf op zijn plek.

3    Let op signaalgedragingen. Vaak proberen kinderen die gepest worden confrontaties te ontlopen, daarom zoeken ze volwassenen op, vluchten ze naar de wc of spelen op het schoolplein met niet leeftijdsgenoten. Maar ook een toename van krabben, aan kleding trekken, heen en weer wiebelen of zelfs zelfverminking kunnen een indicatie zijn van pesten.

 

Horen zien en nooit meer zwijgen

 

Slechts 20% van het pesten in de schoolklas wordt waargenomen door de leerkracht. Althans, leerlingen rapporteren 80% meer pestincidenten dan de leerkrachten. Voor dit verschil zullen er meerdere verklaringen zijn.

 

Klik hier om verder te lezen.

 

 

Is een klas een veilige omgeving?

 

Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag moeten stellen: Is een klas in de basis een sociaal veilige omgeving?

Met andere woorden, is een klas een omgeving die van nature veilig is en waarin je normaal gesproken geen extra investeringen hoeft te verrichten om deze veiligheid te creëren. Dit zou betekenen dat onveiligheid uitsluitend gecreëerd wordt door excessen die je dan moet bestrijden als deze zich voordoen.

 

Klik hier om verder te lezen.

 

 

 

estk

apenk

p

p

Tekstvak: ¤

p

Apen pesten ook, maar het escaleert nooit. Wat kunnen wij hiervan leren?

Twitter icon lichtblauw groot

« Home    |    Contact »